Halk şiirleri arasında "divani" adıyla bilinen divan, aşık edebiyatı nazım şekillerinden biridir.  Divani aruz vezni ile şiirler söyleyen aşıkların aruzun

fâilâtün / fâilâtün / fâilâtün / fâilün

kalıbıyla  gazel, murabba, muhammes, müseddes biçimleri ile söyledikleri şiirlerin genel adıdır.

18 yy da Medrese eğitimli ozanlar, aruz ölçüsünü, divan şiir türlerini, divan şairlerinin dil anlayışlarını, hatta bazı benzetmelerini, söz sanatlarını ve benzetmelerini halk şiiri tarzında ve yorumunda kullanmışlardır. Halk şairleri o bakımından bu etkileri taşıyan aruzlu şiirlerine divani adını vermişlerdir.   

“Divanî okumak, bir âşığın ustalığını ve kudretini göstermesi bakımından son derece önemli olduğundan divanî bilmeyen âşık pek itibar görmediği gibi âşık meclislerinde de yer alamaz. Bir halk sanatkârının divan seslendirebilmesi için güzel ve geniş oktavlı bir sesin yanı sıra mûsiki ve daha çok telaffuza dayalı dil kuralları ile divan ağzını iyi bilmesi gerekir. “ (Süleyman Şenel, “Divan” Dia, cilt: 09; sayfa: 377)

Divanilerin kafiye şeması   genellikle

                          aaba, ccca, ddda şeklindedir. 

Fakat  bu şema  aaaa  bbba; abab cccb,  aaab, cccb şekillerine de dönüşebilmektedir.

Divanilerin  Ayaklı Divani  şekli de vardır.    

Divan edebiyatındaki  müstezat  nazım türüne benzer .  Ayaklı Divani Aruz ölçüsünün "fâilâtün / fâilâtün / fâilatün / fâilün" kalıbına ek dize olarak "fâilâtün / fâilün" parçasının katılması ile oluşturulur. Bu ölçü ile oluşturulan şiirlere yedekli divan da denir. Ayaklı Divani’nin kafiyelenişi  a ( a) a(a),  b ( b)  a( a) c ( c)  a(a)  d( d)  şeklindedir. Parantez içindekiler yedekleri gösterir.

“Şehir halk musikisi eserleri arasında yer alan divanların en belirgin özelliği, aruz vezniyle ve konuşurcasına bir eda ile (resitatif) icra edilmesidir. Ayrıca aruzun “mefâilün mefâilün feûlün” kalıbı ile ve on beşli hece vezniyle yazılan divan örnekleri yanında bir istisna olarak on birli hece vezninde yazılmış divan örneklerine de rastlanmıştır.” ( Süleyman Şenel, “DİVAN” DİA, cilt: 09; sayfa: 377)

Divan edebiyatının köklü geleneği ve Dermanî tarzının örnekleriyle tanışın. Divan sanatının incelikleri ve dilin zarif kullanımıyla Dermanî şiirin etkileyici örnekleri, edebiyat dünyasında önemli bir yere sahiptir. İşte bu geleneğin bir parçası olan bir Divani şiir örneği: 'GEÇMİYOR ONSUZ ZAMAN'. Şairin duygu dolu ifadeleriyle bezeli bu şiir, Divan edebiyatının özünü yansıtıyor."

GEÇMİYOR ONSUZ ZAMAN  (15’li kalıp)

Bir serap gördüm sanırdım düşlerim ondan yaman

Leyla olmuş sevdiğim kız vermiyor bir kez aman

Gam yükünden sardı gönlüm can çeken gül dermeyan

Sanki Mecnun olmuşum ben geçmiyor onsuz zaman.         

Gül yüzünden inliyorsam başlıyorsam feryada

Mevsiminden önce açmış gonca güller sevdada

Derdi bitmez sevdiğim dilber kızın vermez seda

Sanki Mecnun olmuşum ben geçmiyor onsuz zaman.

Sen sakın çırpınma kurtulmak için boş hamledir

Yaş düşürsem gözlerimden bitmeyen bir gayledir

Sevgisinden görmüyor göz aşk denen dert böyledir

Sanki Mecnun olmuşum ben geçmiyor onsuz zaman.

- v - -  /  - v - -  / - v - -   / - v -           10-02-2006

Dermani

( Divan Edebiyatında Sanatlar kitabından )